พระพุทธศาสนสุภาษิต

สุภาษิต แปลว่า  ถ้อยคำที่กล่าวไว้ดี (สุ=ดี,  ภาษิต=กล่าว) สามารถนำมาเป็นคติ   ยึดถือเป็นหลักใจได้

พุทธศาสนสุภาษิต  หมายถึง ถ้อยคำดีๆ ในพระพุทธศาสนา  แต่มิได้หมายความเฉพาะคำที่พระพุทธองค์ตรัสไว้เท่านั้น แม้สุภาษิตแทบทั้งหมดจะเป็นพระพุทธพจน์ก็ตาม

เช่น ถ้าเป็นภาษิตพระสัมมาสัมพุทธตรัสเอง เรียกว่า พุทธภาษิต / พุทธสุภาษิต (หรือ พระพุทธพจน์)   ถ้าพระโพธิสัตว์ กล่าวเรียกว่า โพธิสัตว์ภาษิต    ถ้าพระสาวกกล่าว ก็เรียกว่า เถรภาษิต บ้าง สาวกภาษิต บ้าง     แม้แต่คำที่เทวดากล่าว และพระพุทธองค์ได้ตรัสรับรองว่าดีด้วยการตรัสคำนั้นซ้ำ  เรียกว่า เทวดาภาษิต เป็นต้น

วิธีอ่านภาษาบาลี

คำในภาษาบาลี เมื่อนำมาเขียนถ่ายทอดเป็นภาษาไทยแล้ว จะมีลักษณะที่ควรสังเกตประกอบการอ่าน ดังนี้

๑. ตัวอักษรทุกตัวที่ไม่มีเครื่องหมายใดอยู่บนหรือล่าง และไม่มีสระใดๆ กำกับไว้
ให้อ่านอักษรนั้นมีเสียง “อะ” ทุกตัว เช่น

     อรหโต อ่านว่า อะ-ระ-หะ-โต
     ภควา อ่านว่า ภะ-คะ-วา
     นมามิ อ่านว่า นะ-มา-มิ
     โลกวิทู อ่านว่า โล-กะ-วิ-ทู

๒. เมื่อตัวอักษรใดมีเครื่องหมาย  ฺ (พินทุ) อยู่ข้างใต้
แสดงว่าอักษรนั้นเป็นตัวสะกดของอักษรที่อยู่ข้างหน้า ผสมกันแล้วให้อ่านเหมือนเสียง อะ+(ตัวสะกด) นั้น เช่น

     สมฺมา (สะ+ม = สัม) อ่านว่า สัม-มา
     สงฺโฆ (สะ+ง = สัง) อ่านว่า สัง-โฆ

ยกเว้นในกรณีที่พยัญชนะตัวหน้ามีเครื่องหมายสระกำกับอยู่แล้ว
ก็ให้อ่านรวมกันตามตัวสะกดนั้น เช่น

     พุทฺโธ        อ่านว่า พุท-โธ
     พุทฺธสฺส     อ่านว่า พุท-ธัส-สะ
     สนฺทิฏฺฺฺฺ ฺฐิโย อ่านว่า สัน-ทิฏ-ฐิ-โย
     ปาหุเนยฺโย  อ่านว่า ปา-หุ-เนย-โย

๓. เมื่ออักษรใดมีเครื่องหมาย  ํ (นฤคหิต) อยู่ข้างบนตัวอักษร
ให้อ่านให้เหมือนอักษรนั้นมีไม้หันอากาศและสะกดด้วยตัว “ง” เช่น

     อรหํ     อ่านว่า อะ-ระ-หัง
     สงฺฆํ     อ่านว่า สัง-ฆัง
     ธมฺมํ     อ่านว่า ธัม-มัง
     สรณํ    อ่านว่า สะ-ระ-นัง
     อญฺญํ   อ่านว่า อัญ-ญัง

แต่ถ้าตัวอักษรนั้นมีทั้งเครื่องหมาย  ํ (นฤคหิต) อยู่ข้างบนและมีสระอื่นกำกับอยู่ด้วย
ก็ให้อ่านออกเสียงตามสระที่กำกับ + ง (ตัวสะกด) เช่น

     พาหุํํํํ ํํ อ่านว่า พา-หุง

๔. เมื่ออักษรใดเป็นตัวนำแต่มีเครื่องหมาย ฺ (พินทุ) อยู่ข้างใต้ด้วย
ขอให้อ่านออกเสียง “อะ” ของอักษรนั้นเพียงครึ่งเสียงควบไปกับอักษรตัวตาม เช่น

     สฺวากฺขาโต อ่านว่า สะหวาก-ขา-โต

ขอขอบคุณข้อมูลจาก
siamsouth.com

หมวดเบ็ดเตล็ด

สจิตฺตปริโยทปนํ เอตํ พุทฺธาน สาสนํ

สะจิตะปะริโยทะปะนังเอตังพุดธานสาสะนัง

การทำจิตของตนให้ผ่องแผ้ว นี้เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

สพฺพปาปสฺส อกรณํ กุสลสฺสูปสมฺปทา

สับพะปาปัดสะอะกะระนังกุสะลัดสูปสัมปะทา

การไม่ทำบาปทั้งปวง การยังกุศลให้ถึงพร้อม

โสกา ตมฺหา ปปตนฺติ อุทพินฺทุว โปกฺขรา

โสกาตัมหาปะปะตันติอุทะพินทุวะโปกะขะรา

ความโศกทั้งหลายย่อมตกไปจากผู้นั้น เหมือนหยาดน้ำตกไปจากใบบัวฉะนั้น

โย เว ตํ สหตี ชมฺมี ตณฺหํ โลเก ทุรจฺจยํ

โยเวตังสะหะตีชัมมีตัณหังโลเกทุรัดจะยัง

ผู้ใดครอบงำตัณหาลามก อันล่วงได้ยากในโลก

เอวฺมปิ ตณฺหานุสเย อนูหเต นิพฺพตฺตติ ทุกฺขมิทํ ปุนปฺปุนํ

เอวัมปิตัณหานุสะเยอะนูหะเตนิบพะตะติทุกขะมิทังปุนปะปุนัง

เมื่อตัณหานุสัยยังไม่ถูกกำจัดแล้ว ทุกข์นี้ย่อมเกิดร่ำไปฉันนั้น

ยถาปิ มูเล อนุปทฺทเว ทฬฺเห ฉินฺโนปิ รุกฺโข ปุนเรว รูหติ

ยะถาปิมูเลอะนุปัททะเวทัฬเหฉินโนปิรุกโขปุนเรวะรูหะติ

เมื่อรากยังมั่นคงไม่มีอันตราย ต้นไม้แม้ถูกตัด แล้วย่อมงอกได้อีกฉันใด

นิจจํ อทฺธวสีลสฺส สุขภาโว น วิชฺชติ

นิจจังอัททะวะสีละสะสุขภาโขนะวิชชะติ

มีความประพฤติกลับกลอกเป็นนิตย์ ย่อมไม่มีความสุข

อนวฏฺฐิตจิตฺตสฺส ลหุจิตฺตสฺส ทุพฺภิโน

อะนะวัดทิตจิตตะสะละหุจิตตะสะทุพภิโน

เมื่อมีจิตไม่หนักแน่น เป็นคนใจเบา มักประทุษร้ายมิตร

ลทฺธํ ลทฺธํ วินาเสติ ตํ ปราภวโต มุขํ

ลัทธังลัทธังวินาเสติตังปะราภะวะโตมุขัง

ย่อมล้างผลาญทรัพย์ที่ตนได้แล้ว ข้อนั้นเป็นเหตุแห่งผู้ฉิบหาย

อิตฺถีธุตฺโต สุราธุตฺโต อกฺขธุตฺโต จ โย นโร

อิดถีธุดโตสุราธุดโตอักขะธุดโตจะโยนะโร

คนใดเป็นนักเลงหญิง นักเลงสุรา และนักเลงการพนัน

นปฺปฏิกงฺเข อนาคตํ

นับปะติกังเขอะนาคะตัง

ไม่ควรหวังในสิ่งที่ยังมาไม่ถึง

อตีตํ นานฺราคเมยฺย

อะตีตังนานะราคะเมยยะ

ไม่ควรคำนึงถึงสิ่งที่ล่วงมาแล้ว

รูปํ ชีรติ มจฺจานํ นามโคตฺตํ นฺ ชีรติ

รูปังชีระติมัจจานังนามะโคตตังนะชีระติ

ร่างกายของสัตร์ย่อยยับได้ แต่ชื่อและสกุลไม่ย่อยยับ

โภคา สนฺนิจยํ ยนฺติ วมฺมิโกวูปจียติ

โภคาสันนิจยังยันติวัมมิโกวูปจียะติ

โภคทรัพย์ของผู้ครองเรือนดีย่อมถึงความพอกพูน เหมือนจอมปลวกกำลังก่อขึ้น

นตฺถิ โลเก รโห นาม ปาปกมฺมํ ปกุพฺพโต

นัดถิโลเกระโหนามะปาปะกัมมังปะกุพะโต

ชื่อว่าที่ลับของผู้ทำบาปกรรม ไม่มีในโลก

สกฺกาโร กาปุริสํ หนฺติ

สักกาโรกาปุริสังหันติ

สักการะ ย่อมฆ่าคนชั่วเสีย

หนนฺติ โภคา ทุมฺเมธํ

หะนะติโภคาทุมเมธัง

โภคทรัพย์ ย่อมฆ่าคนมีปัญญาทราม

สพฺพญฺจ ปฐวึ ทชฺชา นากตญฺญุมภิราธเย

สับพะจะปะบะวิทัชชานากะตัญญะมะภิราธะเย

ถึงให้แผ่นดินทั้งหมด ก็ยังคนอกตัญญูให้จงรักไม่ได้

กาโล ฆสติ ภูตานิ สพฺพาเนว สหตฺตนา

กาโลฆะสะติภูตานิสับพาเนวะสะหัดตะนา

กาลเวลา ย่อมกินสรรพสัตว์พร้อมทั้งตัวมันเอง

อโรคฺยปรมา ลาภา

อะโรคยะปะระมาลาภา

ความไม่มีโรค เป็นลาภอย่างยิ่ง

อรติ โลกนาสิกา

อะระติโลกะนาสิกา

ความริษยาเป็นเหตทำโลกให้ฉิบหาย

โลโกปตฺถมฺภิกา เมตฺตา

โลโกปัดทัมภิกาเมตตา

เมตตาเป็นเครื่องค้ำจุนโลก

หิริโอตฺตปฺปญฺเญว โลกํ ปาเลติ สาธุกํ

หิริโอตะปะยะเยวะโลกังปาเลติสาธุกัง

หิริและโอตตัปปะ ย่อมรักษาโลกไว้เป็นอันดี

ขอขอบคุณข้อมูลจาก
phuttha.com

หมวดอดทน

ยํ ขนฺติมา สปฺปุริโส ลเภถ ขนฺติพลสฺสูปสมนฺติ เวรา

ยังขันติมาสับปุริโสละเภถะขันติพลสะสูปะสะมันติเวรา

(เพราะ) เวรทั้งหลายของผู้มีขันติเป็นกำลังนั้น ย่อมสงบระงับ

นเหตมตฺถํ มหตีปิ เสนา สราชิกา ยุชฺฌมานา ลเภถ

นะเหตะมัดถังมะหะตีปิเสนาสะราชิกายุชัฌมานาละเภถะ

เสนาแม้หมู่ใหญ่ พร้อมด้วยพระราชารบอยู่ ไม่พึงได้ประโยชน์ที่สัตบุรุษผู้มีขันติพึงได้

น เจว ขนฺติ โสรจฺจํ นปิ โส ปรินิพฺพุโต

นะเจวะขันติโสรัจจังนะปิปะรินิดพุโต

จะเป็นผู้เย็นสนิทก็ดี ย่อมไม่มีเพราะการชำระล้าง (ด้วยน้ำ)

น สุทฺธิ เสจเนน อตฺถิ นปิ เกวลี พฺราหฺมโณ

นะสุดทิเสจะเนนะอัดทินะปิเกวะลีพราหมโน

ความบริสุทธิ์ก็ดี ผู้ที่จะประเสริฐล้วนก็ดี ขันติและโสรัจจะก็ดี

ขนฺติ พลํ ว ยตีนํ ขนฺติ หิตสุขาวหา

ขันติพะลังยะตีนังขันติหิตะสุขาวะหา

ขันติเป็นกำลังของนักพรต ขันตินำประโยชน์สุขมาให้

ขนฺติ ธีรสฺส ลงฺกาโร ขนฺติ ตโป ตปสฺสิโน

ขันติทีระสะลังกาโรขันติตะโปตะปัสสิโน

ขันติเป็นเครื่องประดับของนักปราชญ์ ขันติเป็นตบะของผู้พากเพียร

สพฺเพปิ กุสลา ธมฺมา ขนฺตฺยาเยว วฑฺฒนฺติ เต

สับเพปิกุสะลาขันตะยาเยวะวัดทุถัมติเต

กุศลธรรมทั้งปวงย่อมเจริญเพราะขันติเท่านั้น

สีลสมาธิคุณานํ ขนฺติ ปธานการณํ

สีลสะมาธิคุนานังขันติปะธานะการนัง

ขันติเป็นประธาน เป็นเหตุ แห่งคุณคือศีลและสมาธิ

ปรมาย จ ปูชาย ชินํ ปูเชติ ขนฺติโก

ปะระมายะจะปูชายะชินังปูเชติขันติโก

และผู้มีขันติ ชื่อว่าบูชาพระชินเจ้าด้วยบูชาอันยิ่ง

สตฺถุโน วจโนวาทํ กโรติเยว ขนฺติโก

สัดถุโนวะจะโนวาทังโรติเยวะขันติโก

ผู้มีขันติ ชื่อว่าทำตามคำสอนของพระศาสดา

ปิโย เทวมนุสฺสานํ มนาโป โหติ ขนฺติโก

ปิโยเทวะมะนุดสานังมะนาโปโหติขันติโก

ผู้มีขันติเป็นที่รักที่ชอบใจของเทวดา และมนุษย์ทั้งหลาย

ขนฺติโก เมตฺตวา ลาภี ยสสฺสี สุขสีลวา

ขันติโกเมตะวาลาภียะสะสีสุขะสีละวา

ผู้มีขันตินับว่ามีเมตตา มีลาภ มียศ และมีสุขเสมอ

ครหกลหาทีนํ มูลํ ขนฺติ ขนฺติโก

คะระหะกะละหาทีนังมูลังขันติโก

ผู้มีขันติชื่อว่าย่อมขุดรากแห่งความติเตียนและการทะเลาะกันได

เกวลานํปิ ปาปานํ ขนฺติ มูลํ นิกนฺตติ

เกวะลานังปิปาปานังขันติมูลังนิกันตะติ

ขันติ ย่อมตัดรากแห่งบาปทั้งสิ้น

สคฺคโมกฺขคมํ มคฺคํ อารุฬฺโห โหติ ขนฺติโก

สัคคะโมกขะคะมังมัคคังอารุฬโหโหติขันติโก

ผู้มีขันติ ชื่อว่าเป็นผู้ขึ้นสู่ทางไปสวรรค์และนิพพาน

อตฺตโนปิ ปเรสญฺจ อตฺถาวโห ว ขนฺติโก

อัดตะโนปิปะเรสัดจะอัตถาวะโหวะขันติโก

ผู้มีขันติ ชื่อว่านำประโยชน์มาให้ ทั้งแก่ตนทั้งแก่ผู้อื่น

ขอขอบคุณข้อมูลจาก
phuttha.com

หมวดปัญญา

เจโตสมถมนุยุตฺตํ ตํ เว วิญฺญู ปสํสเร

เจโตสะมะถะมะนุยุดตังตังเววิญญูปะสังสะเร

ประกอบความสงบใจนั้นแล

ปญฺญวนฺตํ ตถาวาทึ สีเลสุ สุสมาหิตํ

ปันยะวันตังตะถาวาทึสีเลสุสุสะมาหิตัง

ผู้รู้ย่อมสรรเสริญคนมีปัญญา พูดจริง ตั้งมั่นในศีล

จเช มตฺตาสุขํ ธีโร สมฺปสฺสํ วิปุลํ สุขํ

จะเชมัดตาสุขังที่โรสัมปะสะสังวิปุลังสุขัง

ผู้มีปัญญาเล็งเห็นสุขอันไพบูลย์ ก็ควรสละสุขส่วนน้อยเสีย

มตฺตาสุขปริจฺจาคา ปสฺเส เจ วิปุลํ สุข

มัดตาสุขะปะริจะจาคาปัดเสเจวิปุลังสุขะ

ถ้าพึงเห็นสุขอันไพบูลย์ เพราะยอมเสียสละสุขส่วนน้อย

อตฺตโน จ ปเรสญฺจ หึสาย ปฏิปชฺชติ

อัตตะโนจะปะเรสันจะหึสายะปะติปัดชะติ

ย่อมปฏิบัติเพื่อเบียดเบียน ทั้งตนและผู้อื่น

ยสํ ลทฺธาน ทุมฺเมโธ อนตฺถํ จรติ อตฺตโน

ยะสังลัดทานะทุมเมโธอะนัดถังจะระติอัตตะโน

คนมีปัญญาทราม ได้ยศแล้วย่อมประพฤติสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่ตน

สีลํ สิรึ จาปิ สตญฺจ ธมฺโม อนฺวายิกา ปญฺญวโด ภวนฺติ

สีลังสิรึจาปิสะตันจะทัมโมอันวายิกาปัญยะวะโดภะวันติ

กว่าดาวทั้งหลาย แม้ศีลสิริและธรรมของสัตบุรุษ ย่อมไปตามผู้มีปัญญา

ปญฺญา หิ เสฏฺฐา กุสลา วทนฺติ นกฺขตฺตราชาริว ตารกานํ

ปัญญาหิเสดฐากุสะลาวะทันตินักขัดตะราชาริวะตาระกานัง

คนฉลาดกล่าวว่าปัญญาประเสริฐ เหมือนพระจันทร์ประเสริฐ

ปญฺญายตฺถํ วิปสฺสติ

ปัญญายัดถังวิบสะติ

คนย่อมเห็นเนื้อความด้วยปัญญา

ปญฺญาชีวีชีวิตมาหุ เสฏฺฐํ

ปัญญาชีวีชีวิตะมาหุเสดฐัง

ปราชญ์กล่าวชีวิตของผู้เป็นอยู่ด้วยปัญญาว่าประเสริฐสุด

ปญฺญาว ธเนน เสยฺ

ปัญญาวะทะเนนะเสยุ

ปัญญาเทียวประเสริฐกว่าทรัพย์

ปญฺญา นรานํ รตนํ

ปัญญานะรานังระตะนัง

ปัญญาเป็นรัตนะของนรชน

ปญฺญา โลกสฺมิ ปชฺโชโต

ปัญญาโลกะสะมิปัดโชโต

ปัญญาเป็นแสงสว่างในโลก

ขอขอบคุณข้อมูลจาก
phuttha.com 

หมวดทุกข์

อปฺปิยานญฺจ ทสฺสนํ ทุกฺขํ

อับปิยานัดจะทัดสะนังทุกขัง

การพบเห็นสิ่งที่ไม่เป็นที่รัก เป็นทุกข์

ปิยานํ อทสฺสนํ ทุกฺขํ

ปิยานังอะทะสะนังทุกขัง

การพลัดพรากจากสิ่งที่รัก เป็นทุกข์

อกิญฺจนํ นานุปตนฺติ ทุกฺขา

อะกิจจะนังนานุปะตันติทุกขา

ทุกข์ ย่อมไม่ตกถึงผู้หมดกังวล

ทุกฺขํ เสติ ปราชิโต

ทุกขังเสติปะราชิโต

ผู้แพ้ ย่อมอยู่เป็นทุกข์

ทุกฺขํ อนาโถ วิหรติ

ทุกขังอะนาโถวิหะระติ

คนไม่มีที่พึ่ง อยู่เป็นทุกข์

อิณาทานํ ทุกฺขํ โลเก

อินาทานังทุกขังโลเก

การเป็นหนี้ เป็นทุกข์ในโลก

ทฬิทฺทิยํ ทุกฺขํ โลเก

ทะฬิททิยังทุกขังโลเก

ความจน เป็นทุกข์ในโลก

สงฺขารา ปรมา ทุกฺขา

สังขาราปะระมาทุกขา

สังขาร เป็นทุกข์อย่างยิ่ง

ขอขอบคุณข้อมูลจาก
phuttha.com

หมวดชนะ

สจฺเจนาลิกวาทินํ

สัจเจนาลิกะวาทินัง

พึงชนะคนพูดปดด้วยคำจริง

ชิเน กทริยํ ทาเนน

ชิเนกะทะริยังทาเนนะ

พึงชนะคนตระหนี่ด้วยการให้

อสาธุ สาธุนา ชิเน

อะสาธุสาธุนาชิเน

พึงชนะคนไม่ดีด้วยความดี

อกฺโกเธน ชิเน โกธํ

อักโกเธนะชิเนโกธัง

พึงชนะความโกรธด้วยความไม่โกรธ

น ตํ ชิตํ สาธุ ชิตํ ย ํ ชิตํ อวชิยฺยติ

นะตังชิตังสาธุชิตังยังอะวะชิยะติ

ความชนะใดที่ชนะแล้วกลับแพ้ได้ ความชนะนั้นไม่ดี

ตณฺหกฺขโย สพฺพทุกฺขํ ชินาติ

ตันหักขะโยสับพะทุกขังชินาติ

ความสิ้นตัณหาย่อมชนะทุกข์ทั้งปวง

สพฺพรตึ ธมฺมรติ ชินาติ

สับพะระตึทัมมะระติชินาติ

ความยินดีในธรรมย่อมชนะความยินดีทั้งปวง

สพฺพรสํ ธมฺมรโส ชินาติ

สับพะระสังทัมมะระโสชินาติ

รสแห่งธรรมย่อมชนะรสทั้งปวง

สพฺพทานํ ธมฺมทานํ ชินาติ

สับพาทานังทัมมะทานังชินาติ

การให้ธรรมย่อมชนะการให้ทั้งปวง

ชยํ เวรํ ปสวติ

ชะยังเวรังปะสะวะติ

ผู้ชนะย่อมก่อเวร

ขอขอบคุณข้อมูล
phuttha.com

หมวดคบหา

ปสนฺนํ ปยิรุปา เสยฺย รหทํวุทกตฺถิโก

ปะสันนังปะยิรุปาเสยยะระหะทังวุทะกัดถิโก

ควรเข้าไปนั่งใกล้ผู้เลื่อมใส เหมือนผู้ต้องการน้ำเข้าไปหาห้วงน้ำฉะนั้น

ปสนฺนเมว เสเวยฺย อปฺปสนฺนํ วิวชฺชเย

ปะสันนะเมวะเสเวยยะอุบปะสันนังวิวัดชะเย

บุคคลควรคบผู้เลื่อมใสเท่านั้น ควรเว้นผู้ไม่เลื่อมใส

สขิตํ หิ กเรยฺย ปณฺฑิโต ภทฺโท สปฺปุริเสหิ สงฺคโม

สะขิตังหิกะเรยยะปันฑิโทสับปุริเสหิสังคะโม

มีปัญญาและเป็นพหุสูต เพราะการสมาคมกับคนดี เป็นความเจริญ

สทฺเธน จ เปสเลน จ ปญฺญวตา พหุสฺสุเตน จ

สันเธนจะเปสะเลนะจะปัญยะวะตาพะหุสสุเตนจะ

บัณฑิตพึงทำความเป็นเพื่อนกับคนมีศรัทธา มีศีลเป็นที่รัก

กุสาปิ ปูติ วายนฺติ เอวํ พาลูปเสวนา

กุสาปิปูติวายันติเอวังพาลูปเสวะนา

แม้หญ้าคาก็พลอยเหม็นเน่าไปด้วยฉันใด การคบคนพาลก็ฉันนั้น

ปูติมจฺฉํ กุสคฺเคน โย นโร อุปนยฺหติ

ปูติมะฉังกุสัคเคนโยนะโรอุปะนะยะหะติ

คนห่อปลาเน่าด้วยใบหญ้าคา

ปตฺตาปิ สุรภี วายนฺติ เอวํ ธีรูปเสวนา

ปัดตาปิสุระภีวายันติเอวังทีรูปเสวะนา

แม้ใบไม้ก็หอมไปด้วยฉันใด การคบกับนักปราชญ์ก็ฉันนั้น

ตครํ ว ปลาเสน โย นโร อุปนยฺหติ

ตะคะรังปะลาเสนโยนะโรอุปะนะยะหะติ

คนห่อกฤษณาด้วยใบไม้

นาสฺมเส อตฺตตฺถปญญมฺหิ

นาสัมเสอัดตะถะปัญญัมหิ

ไม่ควรไว้ใจคนเห็นแก่ประโยชน์ส่วนตัว

นาสฺมเส กตปาปมฺหิ

นาสัมเสกะตะปาปัมหิ

ไม่ควรไว้ใจคนทำบาป

มิตฺตสฺมิมฺปิ น วิสฺสเส

มิดตัดมิมปินะวิดสะเส

แม้ในมิตรก็ไม่ควรไว้ใจ

สงฺเกเถว อมิตฺตสฺมึ

สังเกเถวะอะมิดตัดมิ

ควรระแวงในศัตรู

น ปาปชนสํเสวี อจฺจนฺตสุขเมธติ

นะปาปะชนสังเสวีอัดจันตะสุขเมธะติ

ผู้ไม่คบคนชั่ว ย่อมได้รับสุขส่วนเดียว

สุโข หเว สปฺปุริเสน สงฺคโม

สุโขหะเวสับปุริเสนสังคะโม

สมาคมกับสัตบุรุษนำสุขมาให้

ทุกฺโข พาเลหิ สงฺคโม

ทุกโขพาเลหิสังคะโม

สมาคมกับคนพาลนำทุกข์มาให้

นิหียติ ปุริโส นิหีนเสวี

นิหียะติปุริโสนิหีนะเสวี

ผู้คบคนเลวย่อมเลวลง

ธีโร จ สุขสํวาโส ญาตีนํว สมาคโม

ทีโรจะสุขสังวาโสญาตีนังวะสมาคะโม

อยู่ร่วมกับปราชญ์นำสุขมาให้ เหมือนสมาคมกับญาติ

ทุกฺโข พาเลหิ สํวาโส อมิเตเนว สพฺพทา

ทุกโขพาเลหิสังวาโสอะมิเตเนวะสับพะทา

อยู่ร่วมกับคนพาลนำทุกข์มาให้เสมอไป เหมือนอยู่ร่วมกับศัตรู

ยํ เว เสวติ ตาทิโส

ยังเวเสวะติตาทิโส

คบคนใดก็เป็นเช่นคนนั้น

อติจิรํ นิวาเสน ปิโย ภวติ อปฺปิโย

อะติจิรังนิวาเสนปิโยภะวะติอับปิโย

เพราะอยู่ด้วยกันนานเกินไป คนที่รักกันก็มักหน่าย

วิสฺสาสา ภยมนฺเวติ

วิดสาสาภะยะมันเวติ

เพราะความไว้ใจภัยจึงตามมา

ขอขอบคุณข้อมูลจาก
phuttha.com

หมวดความเพียร

อารทฺธวิริโย ปหิตตฺโต โอฆํ ตรติ ทุตฺตรํ

อารัดทะวิริโยปะหิดตะโตโอฆังตะระติทุดตะรัง

ปรารภความเพียรตั้งตนไว้ในกาลทุกเมื่อ ย่อมข้ามโอฆะที่ข้ามได้ยาก

สพฺพทา สีลสมฺปนฺโน ปญฺญวา สุสมาหิโต

สับพะทาสีละสัมปันโนปัญยะวาสุสะมาหิโต

ผู้ถึงพร้อมด้วยศีล มีปัญญา มีใจมั่นคงดีแล้ว

อารทฺธวิริยา โหถ เอสา พุทธานุสาสนี

อารัดทะวิริยาโหถะเอสาพุดทานุสาสะนี

แล้วปรารภความเพียรเถิด นี้เป็นพุทธานุศาสนี

โกสชฺชํ ภยโต ทิสฺวา วิริยารมฺภญฺจ เขมโต

โกสัดชังภะยะโตทิดวาวิริยารัมภะจะเขมะโต

ท่านทั้งหลายจงเห็นความเกียจคร้านเป็นภัย

เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย วิริยํ อารภโต ทฬฺหํ

เอกาหังชีวิตังเสยโยวิริยังอาระภะโตทับหัง

ส่วนผู้ปรารภความเพียรมั่นคง มีชีวิตอยู่เพียงวันเดียวก็ประเสริฐกว่า

โย จ วสฺสสตํ ชีเว กุสีโต หีนวีริโย

โยจะวัดสะตังชีเวกุสีโตหีนะวีริโย

ผู้เกียจคร้าน มีความเพียรเลว พึงเป็นอยู่ตั้งร้อยปี

สมํ กปฺเปติ ชีวิตํ สมภตํ อนุรกฺขติ

สัมกับเปติชีวิตังสมภะตังอะนุรักขะติ

เข้าใจเลี้ยงชีพพอสมควร จึงรักษาทรัพย์ที่หามาได้

อฏฺฐาตา กมฺมเธยฺเยสุ อบฺปมตฺโต วิธานวา

อุดฐาตากัมมะเธยเยสุอับปะมัดโตวิธานะวา

ผู้ขยันในหน้าที่การงาน ไม่ประมาท

สมุฏฺฐาเปติ อตฺตานํ อณุอคคึว สนฺธมํ

สะมุดฐาเปติอัดตานังอะนุอะคะคึวะสันทะมัง

เหมือนคนก่อไฟน้อยขึ้นฉะนั้น

อปฺปเกนปิ เมธาวี ปาภเฏน วิจกฺขโณ

อับปะเกนปิปาภะเฏนวิจักขะโน

ผู้มีปัญญาเฉลียวฉลาดย่อมตั้งตนได้ด้วยต้นทุนแม้น้อย

หิยฺโยติ หิยฺยติ โปโส ปเรติ ปริหายติ

หิยุโยติหิยะติโปโสปะเรติปะริหายะติ

คนที่ผลัดวันประกันพรุ่งย่อมเสื่อม ยิ่งว่ามะรืนนี้ยิ่งเสื่อม

น นิพฺพินฺทิยการิสฺส สมฺมทตฺโถ วิปจฺจติ

นะนิบพินทิยะการิสะสัมมะทัดโถวิปักจะติ

ประโยชน์ย่อมไม่สำเร็จโดยชอบแก่ผู้ทำโดยเบื่อหน่าย

ปฏิรูปการี ธุรวา อุฏฺฐาตา วินฺทเต ธนํ

ปะติรูปการีทุระวาอุดทาตาวินทะเตทะนัง

คนมีธุระหมั่นทำการงานให้เหมาะเจาะ ย่อมหาทรัพย์ได้

วิริเยน ทุกฺขมจฺเจติ

วิริเยนทุขะมักเจติ

คนล่วงทุกข์ได้เพราะความเพียร

กาลาคตญฺจ น หาเปติ อตฺถํ

กาลาคะตันจะนะหาเปติอัดถัง

คนขยันย่อมไม่พร่าประโยชน์ชั่วตามกาล

ขอขอบคุณข้อมูลจาก
phuttha.com

หมวดวาจา

สจฺ จํ เว อมตา วาจา

สัจจังเวอะมะตาวาจา

คำสัตย์แลเป็นวาจาไม่ตาย 

วิจินาติ มุเขน โส กลี กลินา เตน สุขํ น วินทติ

วิจินาติมุเขนโสกะลีกะลินาเตนะสุขังนะวินะทะติ

ผู้นั้นย่อมเก็บโทษด้วยปาก เขาไม่ได้สุขเพราะโทษนั้น

โย นินฺทิยํ ปสํสติ ตํ วา นินฺทติ โย ปสํสิโย

โยนินทิยังปะสังสะติตังวานินทะติโยปะสังสิโย

ผู้ใดสรรเสริญคนควรติ หรือติคนที่ควรสรรเสริญ

นาติเวลํ ปภาเสยฺย นตุณหี สพฺพทา สิยา อวิกิณฺ มิตํ วาจํ ปตฺเตกาเล อุทีริเย

นาติเวลังปะภาเสยยะนะตุนะหีสับพะทาสิยาอะวิกินมิตังวาจังปัดเตกาเลอุทีริเย

ไม่ควรูดจนเกินกาล ไม่ควรนิ่งเสมอไป เมื่อถึงเวลาก็ควรพูดพอประมาณ ไม่ฟั่นเฝือ

ตเมว วาจํ ภาเสยฺย ยายตฺตานํ น ตาปเย

ตะเมวะวาจังภาเสยยายัดตานังนะตาปะเย

ควรกล่าวแต่วาจาที่ไม่ยังตนให้เดือดร้อน

สํโวหาเรน โสเจยฺยํ เวทิตพฺพํ

สังโวหาเรนะโสเจยยังเวทิตับพัง

ความสะอาดพึงรู้ได้ด้วยถ้อยคำ

ทุฏฺฐสฺส ผรุสา วาจา

ทุดทะสะผะรุสาวาจา

คนโกรธมีวาจาหยาบ

มุตฺวา ตปฺปติ ปาปิกํ

มุดวาตับปะติปาปิกัง

คนเปล่งวาจาชั่วย่อมเดือดร้อน

หทยสฺส สทิสี วาจา

หะทะยัดสะสะทิสีวาจา

วาจาเช่นเดียวกับใจ

โมกฺโข กลฺยาณิยา สาธุ

โมกะโขกันละยานิยาสาธุ

เปล่งวาจางามยังประโยชน์ให้สำเร็จ

-สเจ ลเภถ นิปกํ สหายํ จเรยฺย เตนตฺตมโน สติมา
สะเจละเภถะนิปะกังสะหายังจะเรยยะเตนัดตะมะโนสะติมา
ถ้าได้สหายผู้รอบคอบ พึงพอใจมีสติเที่ยวไปกับเขา

-นตฺถ พาเล สหายตา
นัดถะพาเลสะหายะตา
ความเป็นสหายไม่มีในคนพาล

-ภริยา ปรมา สขา
ภะริยาปะระมาสะขา
ภรรยาเป็นเพื่อนสนิท

-มิตฺตทุพโภ หิ ปาปโก
มิดตะทุพะโภหิปาปะโก
ผู้ประทุษร้ายมิตรเป็นคนเลวแท้

-สพพตฺถ ปูชิโต โหติ โย มิตฺตานํ น ทุพฺภติ
สะพะพัดถะปูชิโตโหติโยมิดตานังนะทุบพะติ
ผู้ไม่ประทุษร้ายมิตร ย่อมมีผู้บูชาในที่ทั้งปวง

-สหาโย อตฺถชาตสฺส โหติ มิตฺตํ ปุนปฺปุนํ
สะหาโยอัดถะชาตัดสะโหติมิดตังปุนับปุนัง
สหายเป็นมิตรของผู้มีความต้องการเกิดขึ้นเนือง ๆ

-มาตา มิตฺตํ สเก ฆเร
มาตามิดตังสะเกฆะเร
มารดาเป็นมิตรในเรือนของตน

ขอขอบคุณข้อมูลจาก
phuttha.com